Czekacie na kolejne dziecko i zastanawiacie się, jak tę zmianę zniesie starsze rodzeństwo? A może nowe dziecko już się pojawiło i teraz mierzycie się z większą wrażliwością, zazdrością, złością, płaczliwością, regresem, zwiększoną potrzebą uwagi albo poczuciem, że w domu wszystko nagle działa inaczej niż wcześniej? Pojawienie się rodzeństwa jest dla rodziny dużą zmianą, a dla starszego dziecka może oznaczać mieszankę radości, niepewności, ciekawości i obaw. To całkiem normalne, że starsze dziecko po narodzinach rodzeństwa przeżywa zazdrość, rozdrażnienie albo zachowuje się inaczej niż zwykle.

Co dziecko często przeżywa, gdy pojawia się rodzeństwo

Dla starszego dziecka nowe rodzeństwo to nie tylko „kolejny członek rodziny”. To także zmiana jego miejsca w rodzinie, rytmu dnia, ilości uwagi od rodziców, a czasem również poczucia bezpieczeństwa. Dziecko może cieszyć się z pojawienia się malucha, ale jednocześnie obawiać się, że coś straci — bliskość, wyjątkową pozycję, czas z rodzicami albo swój dotychczasowy świat. Dlatego mogą pojawić się silne emocje, które na zewnątrz wyglądają jak bunt czy trudne zachowanie, ale w rzeczywistości bywają odpowiedzią na dużą zmianę.

Warto traktować te uczucia poważnie i nie sprowadzać ich tylko do nieposłuszeństwa.

Typowo mogą pojawić się:

·         zazdrość o niemowlę,

·         większa potrzeba uwagi,

·         złość, bunt albo płaczliwość,

·         regres w zachowaniu,

·         większa wrażliwość i silniejsze przywiązanie do rodzica,

·         mieszanka czułości i odrzucania wobec rodzeństwa.

Jak mogą wyglądać trudności w praktyce

Niektóre dzieci reagują bardzo intensywnie, inne raczej się wycofują. Może się zdarzyć, że starsze dziecko zacznie bardziej rozrabiać, gorzej spać, znów chce być noszone, mówi „jak dzidziuś”, częściej się złości albo mocniej domaga się rodzica właśnie wtedy, gdy trzeba opiekować się noworodkiem. U młodszych dzieci przy dużej zmianie życiowej może pojawić się też tymczasowy powrót do wcześniejszych etapów rozwoju, na przykład w obszarze toalety albo samodzielności.

Taki czasowy regres po pojawieniu się rodzeństwa nie jest niczym niezwykłym i często wiąże się ze stresem związanym ze zmianą.

Zazdrość nie oznacza porażki dziecka ani rodzica

Zazdrość po pojawieniu się rodzeństwa jest częsta i sama w sobie nie oznacza, że z dzieckiem albo rodziną dzieje się coś niepokojącego. Często pokazuje po prostu, że dziecko potrzebuje na nowo poczuć, że nadal ma w rodzinie swoje bezpieczne miejsce.

Pomaga, gdy starsze dziecko jest włączane w nową sytuację tak, by nie czuło się odsunięte, a rodzice świadomie znajdują dla niego osobny czas tylko z nim. Dzieci po narodzinach rodzeństwa szczególnie potrzebują ciepłej relacji, bliskości i pozytywnej uwagi, bo to właśnie pomaga im odzyskać poczucie bezpieczeństwa.

Co pomaga przygotować dziecko jeszcze przed porodem

Jeszcze przed narodzinami pomaga rozmawiać z dzieckiem w sposób dostosowany do jego wieku o tym, co się będzie działo, co się zmieni, a co pozostanie takie samo. Dobrze jest włączać dziecko, ale bez nacisku. Ważne, by miało poczucie, że nadal jest ważną częścią rodziny, a nie „odsuniętym starszym rodzeństwem”.

Pomaga też dawać dziecku przestrzeń na pytania, emocje i naturalne uczestniczenie w przygotowaniach.

Co pomaga po narodzinach rodzeństwa

Po pojawieniu się niemowlęcia najważniejsze jest nie oczekiwać, że starsze dziecko poradzi sobie ze wszystkim automatycznie i „dojrzale”. W takiej sytuacji dzieci często potrzebują więcej zapewniania, fizycznej bliskości i pozytywnej uwagi niż wcześniej.

Pomaga:

·         wygospodarować regularny czas tylko dla starszego dziecka,

·         nazywać jego emocje bez zawstydzania,

·         nie obciążać go rolą „musisz już być duży/duża”,

·         szukać drobnych sposobów włączania bez nacisku,

·         doceniać wysiłek i życzliwe zachowania,

·         zachowywać możliwie przewidywalny rytm dnia.

Szczególnie ważne jest, żeby nie robić ze starszego dziecka małego dorosłego. To, że jest „większe”, nie znaczy jeszcze, że bez wsparcia poradzi sobie z tak dużą zmianą.

Kiedy napięcie między rodzeństwem pojawia się później

Napięcie nie musi pojawić się tylko tuż po porodzie. Czasem zaczyna być widoczne dopiero wtedy, gdy niemowlę staje się bardziej aktywne, zabiera zabawki, podąża za starszym dzieckiem albo przyciąga więcej uwagi dalszej rodziny. Rywalizacja między rodzeństwem i konflikty są do pewnego stopnia czymś normalnym, ale rodzice mogą wiele zmienić, jeśli nie będą niepotrzebnie porównywać dzieci, wybierać „winnego” przy każdym sporze i będą wspierać jasne, sprawiedliwe zasady.

Pomaga również nie tworzyć między dziećmi rywalizacji o uwagę i uczyć je rozwiązywania konfliktów bez faworyzowania jednej strony.

Kiedy warto szukać pomocy

Pewna zazdrość, płaczliwość albo regres po pojawieniu się rodzeństwa są zwykle naturalne. Warto jednak zwrócić większą uwagę wtedy, gdy trudności trwają długo, wyraźnie się nasilają albo zaczynają zaburzać codzienne funkcjonowanie dziecka i rodziny. Dotyczy to na przykład sytuacji, gdy dziecko przez dłuższy czas jest bardzo lękowe, wyraźnie agresywne wobec siebie albo innych, całkowicie się wycofuje, mocno odrzuca kontakt z niemowlęciem albo w domu utrzymuje się stałe napięcie, z którym rodzice nie potrafią już sobie poradzić.

Przy silniejszym i długotrwałym pogorszeniu emocjonalnym albo zachowania warto skonsultować się z pediatrą albo psychologiem dziecięcym.

W czym może pomóc wsparcie psychologiczne

Wsparcie psychologiczne może pomóc nie tylko dziecku, ale także rodzicom. Czasem nie chodzi o to, żeby „naprawić zazdrość”, ale żeby lepiej zrozumieć, co dziecko komunikuje swoim zachowaniem, jak reagować spokojniej i jak przywrócić w domu poczucie bezpieczeństwa.

Pomoc może być przydatna na przykład przy:

·         silnej rywalizacji między rodzeństwem,

·         długotrwałym napięciu,

·         regresie,

·         agresji,

·         dużej wrażliwości,

·         albo wtedy, gdy rodzice czują się wyczerpani i niepewni, co robić dalej.

Nie jesteście w tym sami

Pojawienie się rodzeństwa w rodzinie jest piękną, ale jednocześnie wymagającą zmianą. To nie jest nic niezwykłego, jeśli starsze dziecko reaguje mocniej, niż rodzice się spodziewali. Nie oznacza to, że robicie coś źle. Często oznacza to po prostu, że dziecko potrzebuje więcej poczucia bezpieczeństwa, czasu, zrozumienia i spokojnego prowadzenia, aby odnaleźć swoje miejsce w nowej rodzinnej sytuacji.