Masz w domu nastolatka, który się zmienił, zamyka się w sobie, nie radzi sobie w szkole, z wybuchami emocji albo relacjami? Zmagasz się z lękiem, smutkiem, drażliwością, konfliktami w domu, samookaleczaniem, niską samooceną albo poczuciem, że twoje dziecko gubi się w okresie dorastania? Być może jednocześnie zadajesz sobie pytanie, czy to jeszcze „normalny bunt nastolatka”, czy już sytuacja wymaga wsparcia psychologicznego. Dorastanie samo w sobie jest trudnym okresem, a specjalistyczne źródła opisują, że właśnie w tym wieku mogą wyraźniej pojawiać się lęki, depresja i zaburzenia zachowania. WHO podaje, że na świecie około jedno na siedmioro nastolatków w wieku 10–19 lat doświadcza zaburzenia psychicznego.

Wsparcie psychologiczne dla nastolatków i ich rodziców może być ważnym oparciem w chwili, gdy w domu narasta napięcie, niepewność i poczucie, że zwykła rozmowa już nie wystarcza. Pomoc nie musi dotyczyć wyłącznie samego młodego człowieka. Często jest bardzo potrzebna również rodzicom, którzy chcą zrozumieć, co przeżywa ich dziecko, jak z nim rozmawiać i jak je wspierać bez zbędnej presji lub konfliktów. Polskie i czeskie źródła poświęcone zdrowiu psychicznemu dzieci i młodzieży podkreślają również, że profesjonalna pomoc może obejmować wsparcie dla całej rodziny.

Jak mogą wyglądać trudności u nastolatków

Każdy nastolatek przechodzi przez dorastanie inaczej. Czasem chodzi o zwykłe wahania nastroju i poszukiwanie samodzielności, a czasem pojawiają się już sygnały wskazujące na większe obciążenie psychiczne.

Rodzice często opisują na przykład:

·  lęk, stres i przeciążenie

·  smutek, wycofanie albo utratę zainteresowań

·  drażliwość, wybuchy emocji i konflikty w domu

·  problemy w szkole, z koncentracją albo motywacją

·  niską samoocenę i niepewność

·  trudności w relacjach z rówieśnikami

·  zaburzenia snu, napięcie albo dolegliwości psychosomatyczne

·  samookaleczanie, zachowania ryzykowne albo eksperymentowanie

Według WHO depresja, lęk i zaburzenia zachowania należą do głównych przyczyn chorobowości i obciążenia w okresie dorastania. NIMH zalicza jednocześnie do sygnałów ostrzegawczych między innymi wyraźną drażliwość, silne obawy, niewyjaśnione bóle brzucha lub głowy, problemy ze snem czy zauważalne zmiany w zachowaniu.

Dlaczego dorastanie jest tak wrażliwym okresem

Dorastanie to nie tylko „bunt” albo „okres dojrzewania”. To czas dużych zmian w emocjach, relacjach, tożsamości i presji otoczenia. Młody człowiek mierzy się ze szkołą, wynikami, akceptacją wśród rówieśników, wyglądem, poczuciem własnej wartości, pierwszymi relacjami, przyszłością i potrzebą uniezależniania się od rodziców. Specjalistyczne źródła przypominają, że w okresie dorastania obok zdrowego usamodzielniania się mogą pojawiać się także poważniejsze trudności psychiczne, na przykład zaburzenia odżywiania, samookaleczanie, agresja albo używanie substancji psychoaktywnych.

U wielu nastolatków nie chodzi zresztą tylko o jeden problem. Często nakłada się kilka czynników jednocześnie — presja szkolna, problemy rodzinne, konflikty z rodzicami, przemoc rówieśnicza, rozczarowanie w relacjach albo poczucie, że „nikt mnie nie rozumie”. Materiały specjalistyczne wymieniają wśród częstych czynników wywołujących kryzys psychiczny u nastolatków właśnie presję szkolną, trudności w relacjach, niską samoocenę, stres, lęk i poczucie beznadziei.

Najczęstsze tematy, z którymi zgłaszają się nastolatki i rodzice

W praktyce bardzo często powtarzają się podobne obszary trudności. Należą do nich na przykład:

·  problemy psychiczne w okresie dorastania

·  psycholog dla nastolatków

·  pomoc psychologiczna dla młodzieży

·  lęk u nastolatków

·  depresja u nastolatków

·  samookaleczanie u młodzieży

·  problemy w szkole i utrata motywacji

·  konflikty między rodzicami a nastolatkiem

·  jak rozmawiać z nastoletnim dzieckiem

·  jak rozpoznać, że nastolatek potrzebuje psychologa

To są właśnie sytuacje, w których wsparcie psychologiczne dla młodzieży może mieć duży sens. Nie dlatego, że z dzieckiem jest „coś nie tak”, ale dlatego, że nastolatek czasem potrzebuje bezpiecznej przestrzeni poza rodziną, a rodzice potrzebują lepiej zrozumieć, co przeżywa ich dziecko. Źródła specjalistyczne podkreślają również znaczenie otwartej komunikacji i wczesnego zauważenia problemów.

Kiedy to już nie jest tylko zwykły bunt nastolatka

Rodzice często wahają się, czy zachowanie ich dziecka jest jeszcze częścią dorastania, czy już czas szukać pomocy. Warto szczególnie zwrócić uwagę wtedy, gdy zmiany utrzymują się dłużej, pogarszają funkcjonowanie w domu lub w szkole, albo gdy nastolatek ma poczucie, że sobie z tym nie radzi.

Sygnały ostrzegawcze mogą obejmować na przykład:

·  długotrwały smutek albo lęk

·  wyraźne zamykanie się w sobie

·  silną drażliwość i częste konflikty

·  samookaleczanie albo wypowiedzi w rodzaju „to już nie ma sensu”

·  nagłe pogorszenie w szkole

·  bezsenność albo przeciwnie — nadmierną senność

·  utratę chęci do codziennych aktywności

·  częste dolegliwości psychosomatyczne bez jasnej przyczyny

NIMH zaleca zwrócić uwagę właśnie na wyraźne zmiany nastroju, lęku, snu, zachowania albo dolegliwości fizycznych bez oczywistej przyczyny. W przypadku samookaleczania materiały specjalistyczne wyraźnie zaznaczają, że może to być przejaw silnego cierpienia psychicznego i że sytuacja wymaga adekwatnej reakcji rodziny oraz współpracy ze specjalistą.

Wsparcie psychologiczne dla nastolatków

Psycholog dla nastolatków może pomóc wtedy, gdy młody człowiek gubi się w swoich emocjach, nie radzi sobie z presją albo nie ma z kim bezpiecznie porozmawiać. Celem nie jest „naprawienie” dziecka, ale zrozumienie tego, co przeżywa, co go obciąża i jak pomóc mu funkcjonować stabilniej.

Wsparcie psychologiczne dla młodzieży może pomóc na przykład w takich obszarach jak:

·  radzenie sobie z lękiem, stresem i napięciem

·  praca ze smutkiem, samotnością albo niską samooceną

·  wsparcie przy problemach szkolnych

·  trudności w relacjach i konflikty z rówieśnikami

·  samookaleczanie i zachowania ryzykowne

·  radzenie sobie z presją osiągnięć

·  rozumienie emocji i ich regulacja

·  szukanie zdrowszej komunikacji z rodzicami

Nastolatki często odrzucają pomoc nie dlatego, że jej nie potrzebują, ale dlatego, że boją się niezrozumienia, oceniania albo utraty kontroli. Właśnie dlatego tak ważne jest, by wsparcie było delikatne, pełne szacunku i dostosowane do wieku. Zalecenia dotyczące korzystania z pomocy przez osoby niepełnoletnie przypominają jednocześnie, że rozpoczęcie opieki zwykle wymaga zgody przedstawiciela ustawowego.

Wsparcie dla rodziców nastolatków jest równie ważne

Bardzo ważne jest to, że pomoc psychologiczna nie musi być przeznaczona wyłącznie dla nastolatka. Często potrzebują jej również rodzice. Dorastanie dziecka bywa próbą relacji, cierpliwości i odporności rodzicielskiej. Rodzice często nie wiedzą, kiedy być stanowczym, kiedy odpuścić, kiedy mówić, a kiedy lepiej poczekać. Materiały dotyczące dorastania otwarcie opisują, że ten okres bywa trudny także dla rodziców i że szukanie wsparcia dla siebie jest czymś naturalnym.

Wsparcie dla rodziców nastolatków może pomóc na przykład w takich obszarach jak:

·  jak rozmawiać z nastoletnim dzieckiem

·  jak radzić sobie z konfliktami bez niepotrzebnej eskalacji

·  jak stawiać granice i jednocześnie nie stracić relacji

·  jak reagować na wycofanie, lęk albo bunt

·  jak rozpoznać, kiedy potrzebna jest pomoc specjalisty

·  jak wspierać dziecko, by nie czuło się kontrolowane

·  jak poradzić sobie z własnym strachem, bezradnością albo wyczerpaniem

WHO podkreśla jednocześnie, że rodzice i inni opiekunowie odgrywają kluczową rolę w tworzeniu bezpiecznego i wspierającego środowiska dla rozwoju nastolatka.

Kiedy warto szukać pomocy jak najszybciej

Niektóre sytuacje warto potraktować pilnie. Należą do nich przede wszystkim:

·  samookaleczanie

·  wzmianki o samobójstwie albo poczuciu bez wyjścia

·  silne pogorszenie stanu psychicznego

·  niebezpieczne zachowania wobec siebie albo innych

·  wyraźne załamanie funkcjonowania w domu lub w szkole

W takich sytuacjach nie chodzi o „etap”, który warto przeczekać w milczeniu. Źródła specjalistyczne zalecają niezwłocznie szukać pomocy, jeśli zachowanie dziecka jest niebezpieczne albo mówi ono o chęci skrzywdzenia siebie lub innych.

Nie jesteście w tym sami

Młodzi ludzie dziś mierzą się z ogromną presją, a rodzice często stają przed pytaniem, jak ich wspierać, nie tracąc wzajemnej relacji. Jeśli zmagacie się z problemami psychicznymi w okresie dorastania, lękiem, smutkiem, konfliktami w domu, samookaleczaniem albo po prostu czujecie, że wasze dziecko potrzebuje bezpiecznej przestrzeni, wsparcie psychologiczne dla nastolatków i ich rodziców może być ważnym krokiem. Wczesna pomoc nie oznacza porażki. Oznacza, że traktujecie sytuację poważnie i chcecie zareagować wrażliwie oraz odpowiednio wcześnie.