Nie udaje ci się odzyskać kontroli nad oglądaniem pornografii? Sprawdź, jak rozpoznać problem i kiedy warto poszukać profesjonalnego wsparcia.

Pornografia jest tematem wrażliwym, ponieważ często spotykają się w niej seksualność, wstyd, ciekawość, ulga od napięcia, relacje i kwestia kontroli. Sama w sobie nie musi jeszcze oznaczać problemu. U części osób pozostaje pobocznym elementem seksualności bez większego wpływu. U innych jednak może stać się nawykowym wzorcem, który zaczyna oddziaływać na psychikę, relacje, seksualność, koncentrację albo codzienne funkcjonowanie. Źródła eksperckie zwracają więc uwagę, że pornografia nie jest automatycznie szkodliwa dla każdego, ale u niektórych osób jej używanie może być problemowe albo kompulsywne.

Co rozumieć przez ten problem

Kiedy ludzie mówią o „uzależnieniu od pornografii”, często mają na myśli stan, w którym oglądanie przestaje być świadomym wyborem i zaczyna mieć charakter przymusu. W praktyce eksperckiej częściej mówi się więc o kompulsywnych zachowaniach seksualnych albo o problemowym korzystaniu z pornografii niż o jednoznacznie zdefiniowanym „uzależnieniu od pornografii”. Światowa Organizacja Zdrowia w ICD-11 zalicza kompulsywne zachowania seksualne do zaburzeń kontroli impulsów, a źródła kliniczne wskazują, że jednym z ich przejawów może być także korzystanie z pornografii, jeśli trudno je kontrolować i powoduje istotne trudności.

Kiedy to nie jest już tylko zwykłe oglądanie

Sytuacja zasługuje na uwagę wtedy, gdy pornografia zaczyna zajmować dużo czasu, człowiek ogląda ją wielokrotnie nawet wtedy, gdy nie chce, nie potrafi tego ograniczyć, wraca do niej jako do głównej ulgi od stresu albo samotności i kontynuuje to mimo wpływu na relację, pracę, sen albo własny szacunek do siebie. Do powszechnie opisywanych oznak kompulsywnych zachowań seksualnych należą powtarzające się i intensywne przymusy, nieudane próby ograniczenia, używanie zachowania jako ucieczki od stresu, lęku czy samotności oraz kontynuowanie go mimo poważnych konsekwencji.

Jak problem może się objawiać

U jednej osoby najpierw pojawia się przede wszystkim ukrywanie, wstyd i poczucie podwójnego życia. U innej zmęczenie, rozproszenie, pogorszona koncentracja, mniejsze zainteresowanie zwykłą intymnością albo napięcie w relacji. Częste jest także to, że po oglądaniu człowiek doświadcza krótkiej ulgi, ale potem pojawia się poczucie winy, żal albo obietnica, że „to już było ostatni raz”. Źródła kliniczne opisują właśnie ten krąg napięcia, ulgi i późniejszego wstydu albo żalu jako typowy dla problematycznych zachowań seksualnych, w tym problemowego używania pornografii.

Pornografia a psychika

Pornografia może stać się sposobem na chwilowe wyłączenie się, stłumienie stresu albo ucieczkę od nieprzyjemnych emocji. Dlatego u niektórych osób łączy się z lękiem, depresją, samotnością albo wewnętrzną presją. Problem nie leży wtedy tylko w samym oglądaniu, ale również w tym, że staje się ono głównym narzędziem regulacji emocji. Źródła eksperckie wskazują, że kompulsywne zachowania seksualne mogą działać jako ucieczka od samotności, depresji, lęku albo stresu oraz że problematyczne zachowania seksualne bywają powiązane także ze wstydem, beznadzieją i innym obciążeniem psychicznym.

Wpływ na relację i seksualność

Napięcie wokół pornografii często nie wynika tylko z samej treści, ale również z ukrywania, utraty zaufania, różnych granic i tego, że para nie umie bezpiecznie rozmawiać o seksualności. U niektórych osób dochodzi również poczucie, że pornografia wypiera realną intymność, bliskość albo kontakt seksualny z partnerem. Dlatego usługi psychoseksuologiczne często pracują z trudnościami psychicznymi związanymi z seksualnością, zachowaniem i relacjami, zarówno u pojedynczych osób, jak i u par.

Co bywa w tym najtrudniejsze

Dużym problemem bywa wstyd. Wiele osób długo nie zajmuje się problemem nie dlatego, że go nie widzi, ale dlatego, że boi się o nim mówić. Ma poczucie, że będzie wyglądać dziwnie, słabo albo jak ktoś moralnie przegrany. Właśnie wstyd i ukrywanie często podtrzymują cały problem. Źródła kliniczne wyraźnie wskazują, że osoby z problematycznymi zachowaniami seksualnymi często odkładają szukanie pomocy właśnie z powodu skrępowania i wstydu, mimo że skuteczne formy wsparcia istnieją.

Co zwykle pomaga

Pomaga przede wszystkim przestać sprowadzać problem tylko do „silniejszej woli” albo go umniejszać. Przydatne bywa zacząć zauważać wyzwalacze, czyli kiedy potrzeba sięgania po pornografię pojawia się najczęściej, co ją poprzedza i co następuje po niej. Duże znaczenie ma także przywracanie do życia innych sposobów radzenia sobie z napięciem, samotnością i stresem. W leczeniu kompulsywnych zachowań seksualnych powszechnie stosuje się psychoterapię, czasem również pracę grupową albo terapię par, a w razie potrzeby także farmakoterapię i grupy wsparcia.

Kiedy może pomóc psycholog albo terapeuta

Psycholog albo terapeuta mają sens wtedy, gdy nie udaje się ograniczyć oglądania pornografii, człowiek traci kontrolę, problem wpływa na relację, seksualność albo codzienne funkcjonowanie, albo gdy dołączają do tego lęk, depresja, wstyd, samotność czy inne zachowania nałogowe. Odpowiednia może być psychoterapia indywidualna, terapia par oraz terapia psychoseksuologiczna. Zgodnie z zaleceniami klinicznymi pomocne mogą być różne formy psychoterapii, w tym CBT, ACT, podejścia mindfulness oraz terapia psychodynamiczna; usługi terapii psychoseksuologicznej są przeznaczone dla osób indywidualnych i par z trudnościami psychologicznymi związanymi z seksualnością.

Kiedy trzeba szukać pomocy natychmiast

Jeśli do problemu dołącza silna beznadzieja, myśli o samouszkodzeniu, całkowita utrata kontroli albo obawa, że człowiek może przekroczyć granice zgody, prawa albo bezpieczeństwa innych osób, ważne jest natychmiastowe sięgnięcie po pomoc. Tak samo należy działać od razu, jeśli problem dotyczy nielegalnych treści albo zachowań, które krzywdzą innych ludzi. Źródła eksperckie podkreślają, że problematyczne zachowania seksualne mogą wiązać się z depresją, wstydem i beznadzieją, a w cięższych formach potrzebna jest specjalistyczna pomoc.

Nie jesteś z tym sam

Pornografia może być dla jednej osoby neutralną częścią seksualności, a dla innej bolesnym i wyczerpującym problemem. Decydująca nie jest etykieta, ale to, jaki wpływ ma to na twoje życie, relacje i psychikę. Jeśli masz poczucie, że pornografia zaczyna nad tobą przejmować kontrolę albo że wokół niej narasta wstyd, ukrywanie i utrata kontroli, psycholog, terapeuta albo psychoterapia mogą być ważnym wsparciem, aby z przymusu i chaosu znów mogły pojawić się większy spokój, jasność i wolność.