Podejrzewasz ADHD albo ADD u dziecka? Sprawdź, kiedy warto szukać pomocy psychologa dziecięcego, co może stać za trudnościami i jakie mogą być kolejne kroki.

ADD to określenie, którego ludzie nadal często używają, gdy mają na myśli dziecko, które jest przede wszystkim nieuważne, zamyślone, łatwo gubi się w zadaniach i ma trudność z utrzymaniem koncentracji, ale nie musi być wyraźnie nadaktywne. Obecnie jednak w języku specjalistycznym częściej używa się pojęcia ADHD z przewagą zaburzeń uwagi albo typ z przewagą nieuwagi. Nie chodzi więc o zupełnie inne zaburzenie, ale o sposób, w jaki trudności się przejawiają.

Co rozumieć przez ADD

Dziecko z tego typu trudnościami nie musi być wyraźnie ruchliwe ani „niegrzeczne”. Często przeciwnie — wydaje się cichsze, zamyślone, wolniejsze albo jakby było myślami gdzie indziej. Może mieć trudność z utrzymaniem uwagi, kończeniem zadań, organizowaniem sobie rzeczy, zapamiętywaniem poleceń albo zauważaniem szczegółów. Właśnie dlatego ten typ trudności bywa czasem trudniejszy do rozpoznania niż forma, w której bardziej widoczny jest niepokój i impulsywność.

Jak ADD może się objawiać u dzieci

Często zdarza się, że dziecko zapomina przyborów, nie kończy pracy, popełnia błędy z nieuwagi, nie wytrzymuje długo przy jednym zadaniu, łatwo się rozprasza albo sprawia wrażenie, że nie słucha, chociaż w rzeczywistości nie musi tak być. W domu i w szkole może wtedy powstawać wrażenie, że jest leniwe, rozkojarzone albo że za mało się stara. Problem zwykle nie polega jednak na braku chęci, ale na tym, że dziecku bardzo trudno utrzymać uwagę, organizację i psychiczną wytrzymałość.

Dlaczego trudno to wcześnie zauważyć

Właśnie dlatego, że dziecko z ADD nie musi przeszkadzać otoczeniu. Może siedzieć cicho, a jednocześnie wewnętrznie gubić wątek, nie nadążać za tym, co dzieje się na lekcji, zapominać, co miało zrobić, albo szybko tracić orientację w dłuższych i trudniejszych zadaniach. Wraz ze wzrostem wymagań szkolnych te trudności stają się bardziej widoczne i zaczynają mocniej wpływać na wyniki, samoocenę i relacje z rówieśnikami. Opisuje się też, że dzieci z przewagą zaburzeń uwagi mogą wydawać się bardziej zamknięte albo nieśmiałe.

Co bywa dla dziecka najtrudniejsze

Bardzo obciążające bywa to, że dziecko często słyszy, że powinno bardziej się starać, uważać albo być dokładniejsze. Jeśli powtarza się to długo, może zacząć myśleć, że jest mniej zdolne niż inni. Z czasem mogą pojawić się frustracja, wstyd, niechęć do szkoły, niska samoocena albo poczucie, że znowu coś zepsuło. Te trudności nie wpływają bowiem tylko na wyniki szkolne, ale także na relacje i codzienne funkcjonowanie.

ADD a psycholog dziecięcy

Psycholog dziecięcy może pomóc wtedy, gdy dziecko przez dłuższy czas zmaga się z koncentracją, zapominaniem, organizacją, obowiązkami szkolnymi albo gdy przez te trudności zaczyna tracić pewność siebie. Pomoc ma sens także wtedy, gdy rodzice albo szkoła nie są pewni, co jest jeszcze normalne, a co już wyraźnie dziecko ogranicza. Diagnoza nie opiera się na jednym teście ani badaniu krwi, ale na szerszym obrazie trudności w różnych środowiskach, czyli w domu i w szkole.

Co zwykle pomaga

Pomaga przede wszystkim lepsze zrozumienie tego, jak dziecko funkcjonuje. Przydatne bywa dzielenie zadań na mniejsze części, dawanie jasnych i krótszych poleceń, utrzymywanie większej regularności, wspieranie przejrzystości i nieoczekiwanie, że dziecko wszystko utrzyma tylko „w głowie”. Ważna jest także współpraca rodziców i szkoły, ponieważ dziecko zwykle nie potrzebuje większej presji, ale bardziej zrozumiałego wsparcia. U części dzieci rozważa się w zależności od potrzeb także inne formy leczenia i pomocy.

Kiedy warto działać wcześnie

Jeśli pojawia się silna niechęć do szkoły, wyraźne pogorszenie wyników, częste konflikty w domu, duża frustracja, lęk albo poczucie, że dziecko przestaje wierzyć w siebie, dobrze nie czekać. Trudności z uwagą często nie poprawiają się tylko dlatego, że dziecko „dojrzeje”. Im wcześniej problem zostanie dobrze zrozumiany i uchwycony, tym większa szansa, że dziecko nie zacznie patrzeć na siebie wyłącznie przez pryzmat niepowodzeń i powtarzającego się poczucia porażki.

Nie jesteś z tym sam

ADD nie oznacza, że dziecko jest mniej inteligentne, leniwe albo „nie do opanowania”. Oznacza, że jego uwaga i sposób przetwarzania zadań działają inaczej i że potrzebuje innego rodzaju wsparcia, niż zwykle się oczekuje. Gdy zacznie się to rozumieć odpowiednio wcześnie, dziecko może poczuć dużą ulgę. Psycholog dziecięcy, psychoterapia i dobra współpraca z rodziną oraz szkołą mogą pomóc, aby z codziennej walki stopniowo rodziło się większe zrozumienie, poczucie bezpieczeństwa i spokój.